Hethoum, İbn Batuta, Marco Polo’nun tanıklıkları.Ejderha kuyumcusu Guillaume Boucher. Moğol Deccal efsanesi;
Ermenistan’da Kirakos vekayinamesinde;
Batı’da Monte Corelli Ricoldo, Roger Bacon’da.
Dolaysız temaslar ve uyuşmalar.
Uzak bir âlem, kendini Orta Çağa yavaş yavaş ifşa etmişti. Arızi temaslar ve ilk sızmalardan sonra, engeller aniden kalkmıştır. Kapıların açılması ve sınırların Batı yönünde Avrupa kıyılarına kadar ilerlemesi, Uzak Doğu ile Batı arasında yeni bir mübadele dönemi başlatmıştır. Asya’nın tümü keşfedilmiştir, ama seyyahları en çok Çin cezbetmektedir. İlhanlıların sarayı yalnızca bir duraktır. Hind’in harikaları insanları burada tutmaya yetmemektedir. Doğu Asya halkları ile ithal ürünlerin resmedilmesinde Çinliler ilk sırayı almaktadırlar. Kuşkusuz, ticari mallar veya hanların Batılı hükümdarlara yolladıkları armağanlarla birlikte bazı sanat eserleri de gelmiştir. Bu, onların evrensel bir üne sahip oldukları dönemdir.
Sadi, Gülistan’ın (1258) önsözünde, bir Çin resim koleksiyonunu işaret etmek üzere nigârhane-i Çin tabirini kullandığında, bu resimlerin mükemmelliğini belirtmek istemiştir. XIV. Yüzyılın ilk yarısında yaşayan ve vakvak masalını anlatmış olan coğrafyacı İbn el-Vardi, herhangi bir Çinlinin resim ve çizimlerinin diğer halkların ürettiklerinden üstün olduklarını iddia etmektedir. Hethoum, Poiters’de 1307’de kaleme aldığı eserin başında, Kathay krallığının dünyanın en soylu ve zengin krallığı sayıldığını ilan etmektedir…
